• سال 93


 

محافظت از قلب شما


محافظت از قلب شما
بهاره برخي داريان
دانشجوي كارشناسي ارشد تغذيه
زير نظر دكتر مجيد غيور مبرهن
مرکز تحقیقات بیوشیمی و تغذیه

             
ليپيد ها و بيماري عروق كرونر قلب:
 
بيماري كرونر قلب چيست؟
قلب مانند پمپي است كه خون را به تمام قسمت هاي بدن مي رساند. خون اكسيژن و سوخت  مورد نياز را به ماهيچه ها، از جمله ماهيچه قلبي مي رساند.
عروقي كه خون را به قلب مي رسانند، شريان هاي كرونري مي باشند. اين شريان ها اين شريان ها زماني كه كلسترول و چربي ها در آن رسوب مي كنند باريك مي شوند. بافت هاي فيبروزي در بين اين چربي ها رسوب كرده و منجر به كاهش انعطاف پذيري عروق مي شوند، به اين پديده آترواسكلروز  و يا سخت شدن ديواره عروق گفته مي شود.
باريك شدن ديواره عروق باعث كاهش جريان خون به قلب و در نتيجه گرفتگي قفسه سينه مي شود. به اين پديده آنژين گفته مي شود كه در طي فعاليت فيزيكي و يا در هيجانات اتفاق مي افتد.
 ممكن است لخته هاي خوني در محل آترواسكلروز تشكيل و منجر به گرفتگي كامل عروق شود، كه در اين حالت درد هاي شديد قفسه سينه در زمان استراحت اتفاق مي افتد، كه به آن حمله قلبي گفته مي شود.  به اين فرآيند باريك شدن و انسداد عروق oronary heart  Disease  (CHD) گفته مي شود  كه از مهمترين مشكلات سلامتي جامعه جهاني است.

چربي هاي خون:
كلسترول و تري گليسيريد ها دو چربي مهم خون مي باشند. در مقادير بالاتر از حد نرمال مضر مي باشند. مقادير پايين نيز بايد مورد توجه قرار گيرد، به اين دليل كه اين چربي ها داراي عملكردهاي مهمي در بدن مي باشند.
كلسترول:
كلسترول جز ساختماني غشاي تمام سلول هاي بدن است. كلسترول در رژيم غذايي روزانه وجود دارد و همچنين در كبد نيز ساخته مي شود. توسط بدن براي ساخت هورمون هاي خاص و ويتامين D، كه سطح كلسيم را در بدن تنظيم مي كند،استفاده مي شود. كلسترول همچنين براي ساخت اسيدهاي صفراوي كه به هضم غذاها كمك مي كند، استفاده مي شود.
كلسترول در غذاهاي حيواني وجود دارد. مقادير كلسترولي كه توسط كبد ساخته مي شود، تحت تاثير رژيم غذايي است. در زمان مصرف غذاهاي حاوي مقادير زياد اسيدهاي چرب اشباع ميزان كلسترول زيادي در بدن توليد مي شود.
تري گليسيريد:
تري گيليسيريد چربي است كه در غذاهاي خاصي وجود دارد و همينطور در كبد ساخته مي شود. تري گليسيريد غذاها در روده جذب شده و به داخل سلول ها وارد مي شود، به اين دليل كه بزرگترين منبع ذخيره انرژي بدن مي باشند.اين ذخاير انرژي براي فراهم كردن نياز ماهيچه ها و مغز آزاد مي شوند. رژيم غذايي حاوي مقادير زياد كربوهيدرات هاي ساده مثل شكر و مصرف نوشيدني هاي الكلي  منجر به افزايش سطح تري گليسيريد مي شوند.
 دلايل CHD:
افزايش بروز CHD تحت تاثير ريسك فاكتور هاي متعددي مي باشد. زماني كه  چند ريسك فاكتور همزمان وجود داشته باشد، ريسك CHD خيلي افزايش ميابد.
 CHD   با
•  افزايش سن
•    در مردان
• اگر سابقه فاميلي CHD وجود داشته باشد
افزايش ميابد.
اين ريسك فاكتورها قابل تغيير نمي باشند، اما فاكتورهاي ديگري نيز وجود دارند كه توسط شيوه زندگي سالم قابل تعديل است.
• كلسترول بالا
• تري گليسيريد بالا به همراه HDL پايين
• فشارخون بالا
• ديابت
•  سيگار
• چاقي
• شيوه زندگي غير فعال
• الكل
• استرس زياد
 
افزايش كلسترول خون:
كلسترول براي داشتن سلول هاي سالم ضروري است، اگر ذخاير آن در بدن افزايش يابد، در ديواره شريان ها رسوب كرده و منجر به آسيب آنها و  در نهايت انسداد شريان ها خواهد شد.
سطح كلسترول به دليل فاكتور هاي شيوه زندگي، مثل خوردن غذاهاي غني از چربي هاي اشباع افزايش ميابد.
گاهي اوقات افزايش سطح كلسترول در اثر فاكتور هاي ارثي مي باشد مثل هايپر كلسترولمياي فاميلي FH (Familial Hypercholestrolaemia) و هايپرليپيدمي توام فاميلي Familial combined hyperlipidaemia))FCH .
افرادي كه كلسترول خون بالا دارند به پيروي از برنامه غذايي كاهنده كلسترول و داشتن شيوه زندگي سالم تشويق مي شوند. همچنين درمان هاي دارويي ممكن است  براي كاهش ريسك بيماري هاي CHD ضروري باشند.
اما تمام كلسترول هاي موجود در خون براي شريان ها مضر نمي باشند. تركيب اصلي مضر (LDL- Cholestrol ) نام دارد . اما HDL –Cholestrol  شكلي از كلسترول  است كه در رگ ها رسوب نكرده و بنابراين مفيد است. قبل از يائسگي، مقدار بالاي مقادير HDL-C در زنان، دليل اصلي ريسك پايين تر بيماري هاي CHD نسبت به مردان با ريسك فاكتورهاي مشابه مي باشد.
 تري گليسيريد بالا به همراه HDL پايين مقادير بالاي تري گليسيريد در خون معمولا با مقادير پايين HDL  همراه مي باشد. مقادير بالاي تري گليسيريد در خون ريسك CHD را از طريق افزايش احتمال تشكيل لخته افزايش مي دهد.
اين افزايش توام معمولا منجر به CHD زودرس مي شود.  ممكن است ارثي باشد اما در افراد چاق نيز ديده مي شود. كاهش وزن و ورزش منظم به كاهش سطح تري گليسيريد و افزايش HDL كمك مي كند. درمان هاي دارويي ممكن است ضروري باشند.
افزايش فشار خون
فشار خون بالا براي شريان ها مضر است و ريسك حمله قلبي ، نارسايي قلبي و سكته مغزي را افزايش مي دهد. براي جلوگيري از افزايش فشار خون،  افراد به داشتن وزن نرمال، مصرف كم نمك و كاهش استرس و فعاليت فيزيكي تشويق مي شوند.
اگر اين روش ها نا موفق باشند از داروهاي كاهنده فشار خون، به همراه تغيير شيوه زندگي استفاده مي شود.
ديابت:
ابتلا به ديابت افراد را در معرض ريسك بالاي CHD قرار مي دهد. مبتلايان به ديابت 2 تا 5  ريسك فاكتور  CHD را دارند و ريسك بيماري هاي قلبي در آنها مشابه فردي است كه سابقه حمله قلبي داشته و مبتلا به ديابت نمي باشد.
پروفايل ليپيدي در مبتلايان به ديابت با افزايش LDL و كاهش HDL مي باشد.كه به اين وضعيت ديس ليپيدمي ديابتيك گفته مي شود. افراد مبتلا به ديابت با كلسترول بالا در معرض ريسك بالاي بيماري هاي قلبي  نسبت به كساني هستند كه سطح كلسترول مشابه دارند اما مبتلا به ديابت نيستند.
ديابت با رژيم غذايي مديريت مي شود كه بر مصرف كربوهيدرات پيچيده و مقادير كم چربي تاكيد دارد.
انتخاب هاي مناسب مصرف مواد غذايي غني از نشاسته و فيبر مثل سيب زميني و نان و ديگر غلات، لوبياها، سبزيجات و ميوه ها مي باشد.
سيگار كشيدن
سيگار حتي در مقادير كم در روز منجر به افزايش ريسك بيماري هاي قلبي مي شود. همچنين منجر به سرطان ريه و ديگر قسمت هاي بدن مثل زبان، دهان، حلق و حنجره مي شود. همچنين نارسايي ريوي، سكته مغزي با سيگار در ارتباط است.
بنابراين سيگار نكشيدن فوايد زيادي دارد. حتي بعد از سالها سيگاري بودن، ترك سيگار منجر به كاهش ريسك CHD مي شود.
چاقي
چاقي ريسك سكته قلبي را افزايش مي دهد. در افراد چاق احتمال افزايش فشار خون ، ديابت و افزايش ليپيدهاي خون بالاست.

عدم فعاليت فيزيكي
نداشتن  فعاليت فيزيكي در CHD دخيل است.فوايد فعاليت فيزيكي كاهش ريسك فشار خون، احتمال كمتر چاقي است كه به كاهش ريسك CHD كمك مي كند.حداقل 30 دقيقه فعاليت فيزيكي 5 روز در هفته و يا 20 دقيقه فعاليت فيزيكي با شدت بالا سه روز در هفته توصيه مي شود. پياده روي تند، شنا، دوچرخه سواري بهترين انتخاب ها مي باشند.افرادي كه مبتلا به CHD هستند براي شروع فعاليت فيزيكي باسد با پزشك خود مشورت كنند.

استرس:
استرس به ميزان كم مفيد است زيرا افراد را هوشيار و با انگيزه نگه مي دارد اما اگر اين استرس شديد باشد و به مدت طولاني ادامه يابد مي تواند منجر به آسيب به بافت هاي بدن شود. استرس مي تواند منجر به بدتر شدن علائم در بيماران در معرض بيماري قلبي شود و مي تواند فشار خون را افزايش دهد.براي افراد با مقادير كلسترول بالا، استرس مي تواند باعث غفلت در بهبود شيوه زندگي و عدم دريافت داروهاي تجويزي شود.
خيلي مهم است كه زماني را براي استراحت اختصاص دهند. تمرين هاي تنفسي ساده، ورزش، موسيقي، پياده روي و بسياري از رئش هاي ديگر براي كاهش استرس استفاده مي شوند.

 خوردن براي داشتن قلب سالم
رژيم اصلي فاكتور مهمي براي درمان و مديريت هايپرليپيدمي است. رژيم غذايي "محافظ قلب" روش مهمي براي كنترل سطح كلسترول و تري گليسيريد خون مي باشد. مواردي كه در اينجا ذكر مي شود براي كاهش سطح ليپيد هاي خون است اما همچنين مي تواند براي افرادي كه به دنبال كاهش وزن هستند، افراد مبتلا به پرفشاري خون و يا افرادي كه علاقه مند به داشتند رژيم غذايي سالم مي باشند توصيه مي شود.
چربي هاي رژيم غذايي:
چربي هاي رژيم غذايي به سه دسته عمده تبديل مي شوند:
1. چربي هاي اشباعSaturated
2. چند غير اشباعPolyunsaturated
3. و تك غير اشباع  Monounsaturated

چربي هاي اشباع در دماي محيط جامد هستند و عمدتا در غذاهاي حيواني مثل گوشت، محصولات لبني، كره يافت مي شوند.همچنين در اكثر مارگارين ها، روغن نارگيل و اسنك هاي زايج وجود دارد. غذاهايي كه حاوي مقادير بالاي چربي هاي اشباع هستند، غني از كلسترول نيز مي باشند.
ار آنجايي كه چربي هاي اشباع منجر به افزايش سطح كلسترول خون مي شوندف بنابراين بخش مهم رژيم غذايي محدوديت دريافت اين چربي هاست.
چربي هاي غير اشباع در دماي محيط مايع مي باشند و منجر به افزايش سطح كلسترول خون نمي شوند. چربي هاي چند غير اشباع در روغن آفتابگردان، ذرت، سويا و روغن ماهي يافت مي شوند. چربي هاي تك غير اشباع به طور گسترده اي در فرآورده هاي حيواني و گياهي وجود دارند. يكي از منابع مهم آنها روغن زيتون مي باشد.
به عنوان نكته ياذ اور مي شويم كه پاسخ هاي فردي به غذاهاي كاهش دهنده كلسترول خون به دليل اثر فاكتور هاي ژنتيكي، مثل FH(Fa,ilial hypercholestrolaemia) متفاوت است.
جدولي كه در زير مي آيد راهنمايي براي فراهم  كردن رژيم غذايي سالم و متعادل براي داشتن قلبي سالم است.
 
 روش هاي پخت غذاها:
روش هايي كه در ذيل به آنها اشاره مي شود مثال هاي ساده اي هستند كه در زمان آماده كردن غذاها مي توانيم از آنها استفاده كنيم
• بهتر است كه غذاها را به جاي سرخ كردن به روش هاي  بخار پز، يا آبپز،كبابي،تنوري تهيه كنيد.
• و براي پختن غذاها از  روغن هاي چند غير اشباع و يا تك غير اشباع استفاده نماييد.
• اگر از روغن استفاده مي كنيد بهتر از مقادير مورد استفاده را با قاشق اندازه گيري كنيد به جاي اينكه  آن را به طور مستقيم از ظرف روغن بريزيد.
• بعضي از غذاها با روغن موجود در محتويات آنها پخته مي شوند، نيازي به اضافه كردن روغن وجود ندارد.
• زماني كه غذاها را كبابي يا تست مي كنيد از ظروفي استفاده كنيد كه روغن در آنها جمع نشود.
• در مواردي كه در دستور پخت غذا نياز به استفاده از خامه است، ماست كم چرب را جايگزين كنيد.
• براي طعم دادن به غذاها از سبزيجات، ادويه ها، فلفل، آبليمو، سركه، خردل، زنجفيل به جاي نمك استفاده كنيد
اختلالات ارثي كلسترول:
هايپر كلسترولمي فاميلي ،Familial hypercholestrolaemia
هايپر كلسترولمي فاميلي در هر يك نفر در 500 نفر اتفاق مي افتد و يكي از اختلالات ارثي شايع است. كه به دليل نقص در ژن هاي خاص است كه منجر به افزايش سطح كلسترول معمولا بين mmol/l12-8 مي شود ولي مي تواند تا mmol/l20 افزايش يابد.
تري گليسيريد معمولا افزايش نمي يابد و يا به ميزان خيلي كمي افزايش ميابد. افزايش سطح كلسترول از زمان تولد اتفاق مي افتد و در تمام طول زندگي ادامه دارد و افراد مبتلا به FH در ريسك بالاي ابتلا به CHD زودهنگام قرار دارند.
اهميت خانواده:
FH يك مشكل ژنتيكي است و مي تواند از والدين به فرزندان به ارث برسد. زماني كه FH در يكي از اعضاي خانواده تشخيص داده شد، لازم است كه همه وابستگان نزديك سطح كلسترول خون را ارزيابي كنند تا بتوانند درمان هاي پيشگيري كننده را آغاز كنند.
علائم هايپركلسترولمي فاميلي:
مانند سطح خيلي بالاي كلسترول و سابقه خانوادگي قوي CHD، مي توان گاهي FH  را از علائم خارجي مثل ‘lump and bump’  تشخيص داد. اما همه افراد مبتلا به FH اين علائم را ندارند. اين علائم ممكن است به دليل تجمع و رسوب كلسترول در محل تاندون ها،آرنج و پشت دست و قوزك ها باشد. كه  به التهاب و تورم به وجود آمده  Xanthomata گفته مي شود.
كلسترول همچنين ممكن است در پوست، اطراف چشم ها و پلك ها رسوب كند. اين تجمعات معمولا زرد هستند و به آنها xanthelasmas گفته مي شود.علامت ديگري كه ديده مي شود حلقه سفيد اطراف عنبيه چشم است. كه به اين حلقه corneal arcus گفته مي شود. از اين علائم تنها tendon xanthomata   علامت اختصاصي FHاست.
 
 
كودكان ما ...
ارزيابي هايپركلسترولمي فاميلي در كودكان:
تشخيص FH  در كودكان خيلي اهميت دارد، به خصوص در خانواده هايي كه سابقه CHD در اوايل جواني دارند. كودكان قبل از سن 10 سالگي بايد از اين نظر ارزيابي شوند، ولي معمولا ارزيابي قبل از 2 سالگي انجام نمي شود.
كودكان بالاي 2 سال بايد از رژيم غذايي  با مقادير چربي كل و اشباع پايين پيروي كنند، اما اين رژيم بايد كالري و مواد مغذي مورد نياز براي رشد آنها را تامين كند. والدين بهتر است با متخصص تغذيه و رژيم درماني ملاقات داشته باشند. اگرچه عقايد در مورد درمان FH در كودكان متفاوت است، اما كاملا مشخص است كه اگر اين مشكل در كودكي تشخيص داده شود براي آنها سودمند خواهد بود.
كودكان بايد به داشتن فعاليت فيزيكي مداوم تا 5 بار در هفته هر بار به مدت 20 دقيقه تشويق شوند.
درمان هايپركلسترولمي فاميلي
رژيم غذايي بخش مهم درمان FH مي باشد، اگرچه معمولا داروها در اين وضعيت ضروري مي باشند. تعداد زيادي از داروهاي كاهنده كلسترول وجود دارد كه مي تواند در بهبود وضعيت مفيد باشند. اما حتي اگر از داروها استفاده مي شود رژيم غذايي ضروري است. استرول ها و استانول ها كه در غذاهايي مثل مارگارين ها و ماست يافت مي شوند، از طريق ممانعت از جذب كلسترول عمل مي كنند و بنابراين باعث كاهش كلسترول خون مي شوند.
در مان هاي دارويي:
درمان هاي دارويي معمولا براي افراد در معرض ريسك بالاي CHD كه رژيم غذايي و تغييرات شيوه زندگي براي كاهش ليپيدهاي خون موثر نبوده است، تجويز مي شود.
استاتين ها:
 به شكل قرص هستند و سرعت ساخت كلسترول در كبد را كاهش مي دهند، كه بيشترين كلسترولي است كه در بدن ساخته مي شود.
استاتين ها در كاهش كلسترول بسيار موثر هستند. معمو لا به خوبي تحمل مي شوند اما استاتين ها در افراد مبتلا به بيماري هاي كيدي و كودكان، خانم هاي باردار نبايد مصرف شود.
 فيبرات ها:
فيبرات ها به شكل قرص هستند و زماني كه كلسترول و تري گليسيريد به طور همزمان بالاست، مفيد مي باشند.
اين داروها به خوبي تحمل مي شوند، اما نبايد در دوران بارداري يا افراد مبتلا به بيماري هاي كبدي و يا كليوي استفاده شوند.
رزين
رزين به شكل پودر است و به شكل محلول در آب، آبميوه و يا ماست مصرف مي شود. رزين از بازجذب نمك هاي  صفراوي در روده جلوگيري مي كند، بنابراين كلسترول بيشتري براي ساخت آنها استفاده مي شود. رزين در كودكان نيز قابل استفاده است به اين دليل كه توسط بدن جذب نمي شود، اگرچه مكمل اسيد فوليك توصيه ميشود. بسياري از افراد ممكن است عوارض جانبي مثل نفخ، يبوست را تجربه كنند.
اگر از داروهاي كاهنده كلسترول استفاده مي كنيد مثل ساير داروها بايد با پزشك مشورت كنيد.  دز ساير داروها مثل داروي ضد انعقاد وارفارين ممكن است نياز به تنظيم مجدد داشته باشد، به خصوص اگر از فيبرات ها استفاده مي شود.
 
                 
 

بازديدكنندگان

امروز: 58
ديروز:24
اين هفته: 216
هفته‌ي گذشته: 436
اين ماه: 1094
ماه گذشته: 1814
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

اوقات شرعی

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.