• سال 93


 

گاستريت و بيماري زخم پپتيك

 

 

گاستريت و بيماري زخم پپتيك
بهاره برخي داريان
دانشجوي  كارشناسي ارشد تغذيه

زير نظر دكتر مجيد غيور مبرهن
تعريف:
گاستريت به معناي التهاب معده است كه نوع مزمن آن كه به نام گاستريت آتروفيك شناخته مي شود، منجر به تخريب غشاي مخاطي معده و بنابراين آكلريدي و فقدان فاكتور داخلي مي شود.
پاتوفيزيولوژي: گاستريت  و زخم هاي پپتيك ممكن است زماني ايجاد شوند كه عفونت ها، مواد شيميايي يا اختلالات عصبي سلامتي مخاط معده را به خطر اندازند. امروزه، شايعترين علت گاستريت و زخم پپتيك ، عفونت هليكوباكترپيلوري شناخته مي شود. آلودگي با عفونت هليكوباكترپيلوري مسئول اكثر موارد التهاب مزمن مخاط معده، زخم پپتيك، گاستريت آتروفيك(النهاب مزمن، همراه با تخريب غشاي مخاط و غدد، كه منجربه آكلريدي و فقدان فاكتور داخلي مي گردد) و سرطان معدي است. عوامل ديگر موثر عبارتند از: سن بيمار در زمان شروع عفونت اوليه، گونه مخصوص و غلظت ارگانيسم، عوامل ارثي مرتبط با ميزبان و شيوه زندگي و سلامتي كلي بيمار، استفاده مزمن از آسپيرين يا ساير داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي، استروئيدها، الكل و دخانيات. سوتغذيه و تغذيه نامناسب و غلط در شروع و شدت علائم و به تاخير افتادن بهبودي دخيل باشد.
علائم باليني گاستريت: تهوع، استفراغ، بي حالي، بي اشتهايي، خونريزي و درد قسمت فوقاني شكم مي باشد.
درمان پزشكي: آندوسكوپي روش معمول مورد استفاده براي تشخيص مشكلات است. درمان گاستريت شامل ريشه كني هليكوباكتر پيلوري و هر عامل تحريك كننده است. آنتي بيوتيك ها و مهار كننده هاي پمپ پروتوني داروهاي اصلي مورد استفاده هستند.

درمان تغذيه اي:
 در افرادي كه گاستريت آتروفيك دارند بدليل فقدان فاكتور داخلي و ترشح اسيد، وضعيت ويتامين B12  بايستي ارزيابي گردد. كاهش جذب آهن، كلسيم و ديگر مواد مغذي در گاستريت مزمن اتفاق مي افتد چون اسيد معده در افزايش زيست فراهمي اين مواد مغذي اهميت دارد. در مورد آهن ممكن است علت اصلي كم خوني استفاده از داروهاي قوي مهار ترشح اسيد باشد، خونريزي نيز مي تواند كم خوني را تحت تاثير قرار دهد.
تعريف: بيماري زخم هاي پپتيك به آن دسته از زخم ها گفته مي شود كه در لايه مخاط محافظ قسمت هاي تحتاني مري و نيز معده و اثني عشر ايجاد مي شوند. اين زخم ها مي توانند مزمن و يا حاد و همچنين سطحي و يا عمقي باشند.
پاتوفيزيولوژي: مخاط طبيعي معده و دوازدهه با ترشحات موكوس، توليد بي كربنات، برداشت اسيد مازاد با جريان طبيعي خون و تجديد و ترميم سريع جراحت اپي تليال، از اثرات هضمي اسيد و پپسين محافظت مي گردند.زخم پپتيك دراثر شكستن اين سد دفاعي طبيعي و مكانيسم هاي ترميمي معده و دوازدهه اتفاق مي افتد.علل عمده زخم هاي پپتيك، آلودگي با هليكوباكترپيلوري، گاستريت، استفاده ازآسپيرين و ساير NSAIDs ها كورتيكواستروئيدها، استرس، استفاده از دخانيات و الكل مي باشد. زخم هاي پپتيك به طور طبيعي عمدتا دو ناحيه از دستگاه گوارش را درگير مي كنند: معده و دوازدهه. زخم پپتيك غيرپيچيده در هريك از اين دو ناحيه ممكن است علائمي شبيه علائم مربوط به سوهاضمه و گاستريت داشته باشد. درد يا ناراحتي شكمي مشخصه هردو نوع زخم معدي و دوازدهه است، اگرچه بي اشتهايي، كاهش وزن، تهوع و استفراغ و سوزش سر دل ممكن است در افرادي كه زخم معدي دارند اندكي بيشتر باشد. در بعضي افراد، زخم پپتيك، فاقد علائم هستند. مشكلات خونريزي و سوراخ شدگي نيز در بعضي از بيماران ديده مي شود.
ويژگي ها و مقايسه ي زخم هاي معده و دوازدهه: اگرچه زخم ها ي معدي ممكن است در هر قسمت معده ديده شوند، اما اكثرا در قسمت خميدگي تحتاني معده رخ مي دهند. زخم هاي معدي با گاستريك وسيع، التهاب،آتروفي سلول هاي توليد كننده اسيد و پپسين با افزايش سن همراه هستند. در برخي موارد، زخم هاي پپتيك علي رغم برون ده نسبتا كم اسيد ايجاد مي شوند. مشخصه بارز زخم هاي دوازدهه، افزايش قابل ملاحظه ي ترشح اسيد، ترشح شبانه اسيد و كاهش ترشح بي كربنات است. بيشتر زخم هاي دوازدهه، در چند سانتي متر اول، ناحيه اي كه بلافاصله زير دريچه پيلور قرار دارد رخ مي دهد.
مديريت دارويي و درمان زخم ها:
از آنجا كه دليل اصلي گاستريت و زخم پپتيك عفونت هليكوباكتر پيلوري است، تمركز اصلي درماني در بيشتر موارد ريشه كني اين ارگانيسم است.پروتكل دارويي معمول، استفاده از دو نوع آنتي بيوتيك و يك داروي مهار كننده ي اسيد است. در بيماري زخم معده به جز درمان عفونت، متوقف نمودن توليد اسيد با مهاركننده هاي پمپ پروتوني با گيرنده H2 درمان اصلي است. يكي از توصيه هاي مهم در درمان زخم ها، مصرف مرتب مواد غذايي محافظ است كه حاوي آنتي اكسيدان ها مي باشد تا ظرفيت ريشه كني هليكوباكتر پيلوري  را افزايش دهد.
درمان تغذيه اي:
به مدت چندين دهه عوامل رژيم غذايي به عنوان يك جز مهم در ايجاد درمان سوهاضمه، گاستريت و بيماري زخم هاي پپتيك مورد توجه و با مورد غفلت قرار گرفته اند.
پروتئين: مواد غذايي پروتئيني موقتا ترشحات معدي را خنثي مي كنند، اما ترشح گاسترين، اسيد و پپسين را نيز تحريك مي نمايند. شير يا خامه كه در اوايل در درمان زخم هاي پپتيك يا ايجاد پوشش بر روي معده، مهم تلقي مي شدند ديگر به عنوان درمان چندان مورد توجه نيستند.
اسيديته مواد غذايي: به جز در بيماراني كه ضايعات دهاني يا مري دارند، اسيديته مواد غذايي اهميت درماني اندكي دارند. اكثر غذاها اسيديته كمتري از pHطبيعي معده (1-3) دارند.از نظر اسيديته آب مبوه هاو نوشابه ها در ايجاد زخم پپتيك يا تاخير در بهبودي غير محتمل است.بعضي از بيماران در صورت استفاده از مواد غذايي اسيدي اظهار ناراحتي مي كنند، اما پاسخ تمام بيماران يكسان نيست و در بعضي از بيماران اين علائم مربوط به سوزش سر دل مي شود.
_
قهوه و كافئين: هم قهوه و هم كافئين ترشح اسيد را تحريك مي كنند و نيز مي توانند فشار اسفنگتر تحتاني مري را كاهش مي دهند
الكل: مصرف زياد الكل از هر نوعي كه باشد مي تواند آسيب مخاطي را تشديد و بيماري موجود را بدتر كند يا با درمان زخم پپتيك تدخل نمايد. آبجوها و مشروبات الكلي بطور قابل ملاحظه اي ترشح معدي را افزايش مي دهند و بيماراني كه علائم زخم پپتيك را دارند بايستي از مصرف آنها خودداري كنند.
ادويه ها: زماني كه مقادير زيادي از برخي از ادويه ها  از طريق خوراكي يا انترال در معده قرار گيرند، باعث افزايش ترشح اسيد و فرسايش موقتي و كوچكي در مخاط و نيز التهاب سلول هاي پوششي مخاط و تغيير نفوذپذيري يا حركات دستگاه گوارشي مي گردند. فلفل قرمز و سياه بيشتر از ساير ادويه ها در معرض اتهام هستند. مقادير كم فلفل سبب افزايش محافظت مخاطي مي گردد اما مقادير زياد مي تواند سبب آسيب سطح مخاط به ويژه در صورت مصرف به همراه الكل گردد. اما سماق مي تواند در واقع از چسبيدن هليكوباكترپيلوري به ديواره معده جلوگيري نمايد.
اسيد هاي چرب امگا3 و امگا6 : به دليل اينكه پروستاگلاندين هاي توليد شده از اسيدهاي چرب امگا3 و امگا6 در التهاب و ايمني و فيزيولوژي محافظت سلولي مخاط دستگاه گوارش دخيلند. لذا براي استفاده در درمان عفونت هليكوباكتر پيلوري و آسيب پپتيك مورد توجه قرار گرفته اند.بنابراين مصرف ماهي و روغن ماهي و روغن زيتون توصيه مي شود.
پروبيوتيك ها: استفاده از پروبيوتيك ها در پيشگيري و درمان و ريشه كني هليكوباكتر پيلوري به عنوان درمان مكمل مورد استفاده قرار مي گيرد.
تكرر وعده هاي غذايي: تكرر وعده هاي غذايي كوچك و مكرر ممكن است احساس آرامش را افزايش داده و شانس ريفلاكس اسيد را كاهش و جريان خون معدي را تحريك نمايند. بيماران مبتلا به زخم هاي پپتيك بايد از مصرف وعده هاي غذايي بزگ به خصوص قبل از استراحت بپرهيزند تا ميزان ترشح اسيد را كاهش دهند.به عبارت ديگر اين دسته از بيماران بايد در هر وعده غذايي مقدار غذاي كمتري
مصرف كنند، اما تعداد اين وعده ها را در شبانه روز زياد كنند. اين شيوه صرف غذا مي تواند در كاهش شانس بازگشت اسيد معده به دهان و نيز افزايش جريان خون معدي نقش داشته باشد.
فيبر ها: در مصرف فيبر هاي غذايي محدوديتي وجود ندارد. برخي فيبر ها به خصوص انواع محلول آنها بسيار مفيدند. از آنجا كه برخي از داروهايي كه براي درمان بيماري تجويز مي شوند با عث ايجاد يبوست مي شود، مصرف متناسب فيبرها مي تواند مانع اين عارضه شود.
 رژيم غذايي خوب با مواد مغذي، ميوه ها و سبزي ها و فيبر دريافتي كافي مي تواند خطر مشكلات عفونت هليكوباكتر پيلوري را كاهش دهد.سوتغذيه ناشي از كمبود هاي مواد مغذي يا سوتغذيه  عمومي PEM، سلول هاي سريع التكثير نظير سلول هاي GI را تحت تاثير قرار مي دهد و كمبودها مي توانند التيام زخم را به مخاطره بيندازند.به طور كلي يك رژيم غذايي با كيفيت بالا و پيشگيري از كمبود هاي مواد مغذي ممكن است از بيماري زخم  پپتيك قرار دارند، مي توان توصيه نمود كه از مصرف زياد ادويه زده، الكل و قهوه اجتناب نمايند، رژيم غذايي با كيفيت بالا مقدار كافي فيبر از ميوه ها و سبزي ها مصرف كنند.
از آنجا كه بعضي از بيماران ممكن است انسداد خروجي معدي يا Bezoar داشته باشند، جويدن كامل و اجتناب از مصرف مواد غذايي به همراه پوستشان كه تجزيه ي آنها مشكل است،علي الخصوص در بيماراني كه دندان ندارند يا دندان مصنوعي دارند توصيه مي شود.


 

 
 
 

بازديدكنندگان

امروز: 95
ديروز:24
اين هفته: 253
هفته‌ي گذشته: 436
اين ماه: 1131
ماه گذشته: 1814
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

اوقات شرعی

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.