• سال 93


 

پوکي استخوان

 

استئوپروز
(پوكي استخوان)
 
بهاره برخي داريان
دانشجوي كارشناسي ارشد تغذيه
زير نظر دكتر مجيد غيور مبرهن

 
         
تعريف :
 استئوپروز، بيماري سيستم اسكلتي می باشد که با كاهش تراکم توده استخواني و از دست رفتن کيفيت ريز ساختار استخوان شناخته مي شود که منجر به افزايش خاصيت شكنندگي استخوان و افزايش خطر شکستگي مي‌گردد. مؤسسه ملي سلامت امريكا آن را"يك بيماري اسكلتي با كاهش قدرت استخواني كه خطر شكستگي را در فرد افزايش مي دهد"تعريف مينمايد.
 WHO، استئوپروز را به صورت افت تراكم استخواني بيشتر از 5/2 انحراف معیار كه به‌طور متوسط برای فرد سالم وبالغ درهمان سن در نظر گرفته مي‌شود، تعريف كرده است ( به صورت نمره T كمتر از 5/2-)
پوكي استخوان بيماري خاموش و بي سرصدايي است كه گرچه غالبا قابل پيشگيري و درمان است، ولي غير قابل برگشت بوده و بعضا نيز به ناتواني و زمين گير شدن بيمار مي انجامد. طبق گزارش مركز تحقيقات غدد درون ريز و متابوليسم دانشگاه تهران در جامعه ايران نزديك به 34 هزار سال از عمر مفيد كشور به دليل پوكي استخوان از دست مي رود و به نظر مي رسد، ميزان شيوع اين بيماري در ميان زنان در حال افزايش است. به طور تقريبي از هر 3 زن يك نفر و از هر 12مرد يك نفر به پوكي استخوان مبتلا مي شوند.
انواع استئوپروز:
استئوپروز اوليه ناشي از علل پيري و يائسگي است، استئوپروز ثانويه در اثر تغييرات اندوكرين، دارودرماني، بيماري هاي مزمن و از جمله نارسايي كليوي يا نارسايي كبدي ايجاد مي شود.
 

نوع I

نوع II

جنس

 

سن/دوره زندگي

 

بافت استخواني

 

محل شكستگي

 

زنان، در مردان نادر است

 

يائسگي (تقريبا 50 سالگي)

 

ميله ميله (اسفنجي)

 

مهره هاي كمري

 

كاهش هورمون هاي جنسي

زنان و مردان

 

پس از 65 سالگي

 

اسفنجي و قشري

 

hip و كمر، هر استخوان ديگر

سالمندي

 
نوع ثانويه (پاتولوژيک):
حداقل 20 % از علل استئوپروز را شامل مي‌شود .مهمترين اين علل، مصرف داروها به ‌ويژه گلوكورتيكوئيدها مي‌باشد.
علل استئوپروز ثانويه در بزرگسالان
بيماريهاي آندوکرين يا علل متابوليک:
  •  هايپوگناديسم
  •  هيپرآدرنوکورتيزيسم
  •  تيروتوکسیکوز
  •  بي اشتهايي عصبي
  •  ديابت مليتوس
  •  حاملگي
  •  هيپرپاراتيروئيديسم
  •  آکرومگالي
مشکلات تغذیه
  •  سندرم سوءجذب و سوءتغذيه
  •  بيماريهاي مزمن کبدي
  •  اعمال جراحي معده
   •  کمبود ويتامين- د
  •  کمبود کلسيم
  •  الکليسم
داروها
  •  مسموميت با ويتامين- د
  •  گلوکوکورتيکوئيد
  • فني توئين،  فنوباربيتال
  •  مصرف زياد داروهاي تيروئيد

 
سایر موارد
  •  آرتريت روماتوئيد، ميلوما و برخي سرطان ها، بي  حركتي،    اسيدوز توبولار کليوي
پاتوفیزیولوژی
سه مکانيسم اصلي در پاتوژنز استئوپروز شناخته شده است:
  • عدم دستيابي به استحکام بهينه استخوان در دوران رشد وتکامل.
  • جذب بيش از حد استخوان که منجر به از دست رفتن توده          
     استخوان و اضمحلال ساختار آن مي شود
  • عدم جايگزيني استخوان از دست رفته به دليل نقايص موجود       
    در شکل گيري استخوان
 
 
پيشگيري و اهميت آن :
پيشگيري بايد از دوران كودكي آغاز شود و آموزش محور اوليه پيشگيري است. روش هاي عمومي پيشگيري بر شيوه صحيح زندگي تاكيد دارد. پيروي از رژيم غذايي سالم، مصرف فرآورده هاي لبني ميوه ها و سبزيجات، داشتن فعاليت فيزيكي، عدم مصرف مقادير بالاي كافئين و پرهيز از سيگار توصيه مي شود.
تغذيه و سلامت استخوان :
نه تنها كلسيم، فسفات و ويتامين D براي ساختمان  و عملكرد طبيعي استخوان ضروري هستند، بلكه چندين ريزمغذي نيز نقش هاي اساسي در ايجاد و حفظ استخوان دارند. تصور مي شود در زنان پس از يائسگي و زنان سالمند، مولكول هاي غير مغذي گياهي همچون فيتو استروژن ها توده و چگالي استخوان را افزايش دهند.
مقادير توصيه شده ي مواد مغذي مربوط به استخوان براي بزرگسالان :
توصيه هاي رژيمي
كلسيم : رژيم غذايي بايد مقادير كافي كلسيم، حداقل 1000-1200mg  در روز قبل از يائسگي و 1500 mg در روز براي افراد بالاي 65 سال و يا بعد از منوپوز باشد. منابع غذایی کلسیم به شرح زیر است: مواد لبنی : مانند شیر(يك ليوان شير به طور متوسط حاوي 300ميلي گرم كلسيم است) ماست، پنیر، دوغ ، سبزیجات برگ دار(سبز تیره) آبزیان : مانند ماهی قزل آلا و ساردین،آجیل : مانند انواع بادام، انجیر خشک، مواد غذایی غنی شده با کلسیم: مانندغلات، انواع آبمیوه و نوشیدنی  نان های غنی شده با کلسیم 
بعد از پرداختن به منابع غذایی کلسیم ، لازم است تداخلات غذایی با این ماده ی مغذی نیز ذکر شود تا با اجتناب از همراه کردن این غذاها با منابع کلسیم ، جذب آن در بدن افزایش یابد:
اسید فیتیک: ماده ای که در خمیر نان ( خمیری که کامل عمل آوری نشده باشد) و دانه ها ، حبوبات و غلات خام یافت می شود.
اسید اگزالیک: این ماده در ریواس، اسفناج، توت فرنگی، شکلات سبوس گندم ،آجیل، چغندر وچای از همه بیشتر يافت شده و در نتیجه مانع جذب کلسیم موجود در آن می گردد
نصف لیوان از مواد غذایی زیر بیشتر از 10 میلی گرم اگزالات وجود دارد: لوبیا، چغندر،کرفس،کاکائو،برگ های سبز تیره سبزیجات،اسفناج جعفری، بادمجان، نارنج، ریواس،بامیه، تره فرنگي سویا، توت فرنگی، چای، سبوس گندم، قهوه (بیشتر از 1لیوان)
سدیم : مقادیر بالای سدیم با نگه داشت کلسیم تداخل دارد به این معنی که هر قدر مقدار دریافتی سدیم بالاتر باشد ، نیاز بدن به کلسیم افزایش می یابد
ویتامین D : این ماده یک ویتامین محلول در چربی است که می توان آن را از منابع غذایی و هم چنین قرار گرفتن در برابر خورشید تامین نمود. این ویتامین برای جذب کلسیم در بدن ضروری است و در نتیجه دریافت کافی آن اهمیتی برابر دریافت کافی کلسيم دارد منابع ویتامین D شامل: اشعه ی خورشید، شير غني شده،  زرده ی تخم پروتئین : یکی دیگر از مواد مورد نیاز برای داشتن یک رژیم متناسب پروتئین است . پروتئین در انواع گوشت ها ، ماکیان ، آبزیان تخم مرغ ، مواد لبنی و حبوبات یافت می شود.
فسفر: این ماده ی معدنی به ساخت استخوان های محکم در زمان رشد کمک می کند. در مراحل اوليه درمان، تلاش براي نگهداري نسبت Ca/P رژيم غذايي صورت مي گيرد.نسبت 1/1 توصيه مي شود. مواد غذایی حاوی فسفر به شرح زیر است: مواد لبنی : ماست ، شیر،گوشت، غلات، تخم مرغ، آجیل، ماهی
منگنز: مقاديركافي منگنز (ازگوشت قرمزوماكيان) براي بهبود جذب كلسيم مفيد است. مقادير كافي ويتامين C و پتاسيم و منيزيم  در حد RDA بايد مصرف شود
ويتامين K : اين ويتامين در سلامت استخوان از طريق نقش در استئوكلسين دخيل است.استئوكلسين از مينراليزاسيون افراطي جلوگيري مي كند. ويتامين K در سبزيجات برگ سبز، كلم،كاهو و فرآورده هاي لبني و گوشت هايافت مي شود
آهن: براي هيدروكسيلاسيون به همراه ويتامين C در كلاژن ها عمل مي كند كه براي سلامت استخوان ضروري است. بهترين منبع غذايي آهن جگر و پس از آن، غذاهاي دريايي،كليه، قلب، گوشت كم چربي، ماكيان و ماهي، لوبياهاي خشك و سبزيجات است
ايزوفلاون ها : ممكن است مفيد باشند بنابراين مصرف 2-3 واحد محصولات سويا به طور روزانه توصيه مي شود
كافئين و نوشابه هاي گازدار: مصرف افراطي قهوه و كافئين و نوشابه ها(به دليل به هم خوردن نسبت Ca/p) با كاهش چگالي استخوان در ارتباط است
مصرف الكل و سيگار تاثير منفي بر سلامت استخوان دارد
در افرادچاق ميتلا به استئوپروز رژيم هاي كاهش وزن توصيه مي شود. اما اين رژيم ها بايد حاوي مقاديز كافي از ويتامين ها و مواد معني و كلسيم باشند و در همه افراد مقادير كافي از سبزيجات و ميوه ها بايد در رژيم غذايي مورد استفاده قرار گيرند

        
 

بازديدكنندگان

امروز: 56
ديروز:24
اين هفته: 214
هفته‌ي گذشته: 436
اين ماه: 1092
ماه گذشته: 1814
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

اوقات شرعی

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.